We zijn allemaal kennelijk vergeten (of hebben we er geen actieve herinnering aan..?) dat we nog maar sinds kort uit een economische crisis zijn gekomen en dat de overheden de banken en verzekeraars moest redden met steunmaatregelen en staatsovernames. Let wel: gefinancierd met belastinggeld. Uw belastinggeld. Ik moet u hieronder even in een lange inleiding meenemen naar dit recente verleden. Vooral wat we daarvan kunnen leren om een onderbouwd punt verderop in mijn artikel te maken voor de toekomst van de mkb-financieringsmarkt. De Toekomst van de Kredietunies.

De aanloop

De kredietcrisis deed de overheid eind 2008 de ABN Amro en Fortis NL kopen. Deze reddingsoperatie kostte in totaal €21,8 Miljard aan belastinggeld, ruim €1.250,- per Nederlander. Daar had je wel wat anders mee kunnen doen, zult u zeggen. Gewoon uitgeven aan een vakantie of nieuw bankstel? Kan, maar dan wel eerst een afspraak maken en als het kan eerst een prik halen of een test… Dan maar Sparen bijvoorbeeld? Kan, maar levert met de 0 % rente en de inflatie alleen maar op zeker negatief rendement op. Storten in je pensioenpot dan? Kan, maar dan ben je de controle kwijt over geld en wordt het door de pensioenfondsen in het onderdrukkende Myanmar-regime geïnvesteerd. Beleggen dan misschien? Kan ook, maar dan moet je zelf wel tegen je verlies kunnen na een eerdere winst en vooral op blijven letten. Investeren in een bedrijf dan? Kan, maar via welk platform doe je dat en tegen welke transparante kosten en goed belichte risico’s?

Maar helaas, beste lezer: leuk om te fantaseren hoe je dat geld zou besteden, maar de overheid heeft al voor u besloten. Ze belegden het in een grootbank.

Hoe is dat vervolgens dan gegaan?

Beter nog: hoe staat het met het terugbetalen aan de belastingbetaler? Vanaf het moment van nationalisatie zijn ze permanent aan het reorganiseren met bijbehorende ontslagen en salarisoffers. Hoe pakte dat uit? Nou, het duurde toch een goede negen jaar voordat ook in de hogere echelons werd gesneden. Er werd alleen niet genoeg gesneden, maar er kwamen ook zelfs nieuwe banen bij, vooral bij de afdelingen IT, Risk en Compliance..

Deze buzzwoorden kent u wel uit onze branche. Woorden die uw begrip voor bodemloze putten en overgereguleerde processen moeten voeden. Ik noem het zwachtelwoorden… Want de Toezichthouders ( u weet wel: ook betaald door de verplichte bijdrage van de branche en de belastingbetaler) eisten dat banken inzicht hebben in wie hun klanten zijn en welke zaken zij doen. Daar zijn geavanceerde systemen voor nodig, want dat stelde men gewoon. Even geen tijd dus om de staatsschuld versneld terug te betalen. Nee, gewoon even nog €6,5 Miljard erbij lenen. Duidelijk en transparant toch?  Motto: nu we toch zo goed aan de buitenkant bezig zijn, moet er wat extra geld bij….

Maar overheid…..komt het wel goed?

Direct na de fusie van Fortis en ABN Amro gebruikte de corporate bank meer dan de helft van het beschikbare kapitaal van de hele bank om zijn zaken te doen. Ze waren tenslotte De Zakenbank! In de jaren erna nam dat alleen maar toe en desondanks was De Zakenbank de kleinste winstmaker binnen ABN. In 2014 wordt pas besloten tot een reorganisatie bij de zakenbank. Gelukkig kwam dit de winstgevendheid ten goede. Bovendien waren hun stafdiensten overbemenst. Maar toch ging nog steeds van elke euro aan inkomsten een dikke 70 cent op aan kosten. De pogingen om dit te verlagen hebben er in geresulteerd dat het nu op een vette 60 cent ligt, maar de inkomsten zijn ook door de lagere rentes enorm gedaald. Geen Coronapech, maar gewoon Pech?

Hoge buffers

Een bank van (N)u – en dus ook een staatsbank-  met een gematigd risicoprofiel, legt de nadruk op hoge buffers. Verplicht. De ABN bank hield echter voortdurend meer kapitaal aan dan verplicht was. Ze moest tenslotte het knapste jongetje van de klas zijn .Met een goedgevulde lunchbox van de belastingbetaler… Er zijn weliswaar geen kapitaaluitkeringen gedaan en er is ook geen geld uitgegeven aan significante overnames, maar het rendement daalt al in 2018, omdat de bank veel investeert in de controle op witwassen en ken-uw-klant programma’s. Ze wilden namelijk eenzelfde lot als de ING ontlopen, die een schikking trof met Justitie voor bijna €800 Mio vanwege tekortschietende controles.

Alvast maar geld reserveren? Van uw geld?.

En dan volgen ook nog eens de historische koersdalingen in maart 2020, als gevolg van de onrust over de uitbraak van het coronavirus. Dat maakt het treurige feest op kosten van de staat compleet. U begint zich wellicht nu af te vragen of de inleg in ABN ooit nog kan worden terug­verdiend? De huidige koers staat al ver onder de restinvestering van €26,66 per aandeel. Tijd om onder het matras de oude sok met geld dan maar tevoorschijn te halen?

Kan een amper geredde bank het MKB straks nog wel redden?

De reddingsactie en overname van ABN/Fortis in 2008 was die van PvdA minister Wouter Bos ( nu InvestNL-baas met weer de beschikking over een riante belastinggeldkas waar tot op heden gek genoeg weinig mee gebeurt…), premier Jan Peter Balkenende en DNB baas Nout Wellink. Daarvan was €4 Miljard bestemd voor de verzekeraar ASR. Eind 2009 worden er strengere kapitaaleisen voor iedereen gesteld, ook voor de staats-ABN. Weer moet de staat bijbetalen. Dan maar naar de beurs om weer geld op te halen. Deze keer kan je ook wederom – maar dan vrijwillig- als belastingbetaler meedoen en investeren in het potje (of was het putje..). Sinds eind 2015 is de ABN Amro dan ook beurs­genoteerd. Die verkoop van de aandelen leverde €8,2 Miljard op en daarmee slonk de inleg van de staat. De resultaten echter daarna ook…

Aflossen?

Meer dan twaalf jaar na dato is de investering van €21,8 Miljard nog altijd niet afbetaald. De bank is nog steeds in meerderheid in handen van de staat. De vraag of we als belastingbetaler teveel hebben betaald is pas te beantwoorden als alle aandelen zijn verkocht. Maar doet het er voor u nog toe? Was het doel van deze langjarige investering niet een voor de Nederlandse economie cruciale speler te redden? Is dat gelukt? Staat er een degelijke bank die zijn wederopbouw met onbeperkte geldinjecties heeft voltooid en nu als wedergeboren het eigen wellicht nog veel zwaarder getroffen MKB kan steunen? Nee.

Daarenboven rijst nu de vraag: indien er een bank gered moet worden van de ondergang door de staat, de staat veel investeert en nog steeds garant staat en deze bank 12 jaar na dato nog niet in staat  [sic] is om af te lossen, waarom krijgt dan een MKB-er die verplicht op slot moest van diezelfde staat maar amper 4 jaar om zijn/haar staatskredieten af te lossen? Is het MKB dan geen cruciale speler op de markt? Zorgt ze niet juist voor honderdduizenden banen? Risicoklassenjustitie?

De kern

Banken spelen een rol in de coronacrisis en zouden de aangewezen partij moeten zijn om het zwaar getroffen MKB te redden. Maar ze slagen er niet in. Kijk maar naar de hierboven beschreven geschiedenis van de ABN. Zij kregen en krijgen ruimschoots de tijd om hun zaken op orde te stellen, maar kunnen nog niet spreken over successen. Maar wat gebeurt er met ons mkb?

Alle steunmaatregelen en leningen van de overheid hebben redelijk tot goed gewerkt. Om het even in een goed perspectief te brengen: de coronamaatregelen hebben ons als land tot nu toe €18 Miljard gekost. Een slordige €10 Miljard minder dan het redden van de ABN, die je eigenlijk beter Volksbank zou kunnen noemen, maar die naam is al vergeven….

Maar de steunmaatregelen kennen ook hun eindigheid en/of een eventuele terugbetaaltijd. “Lenen kost Geld” nietwaar? Het lijkt op het oog goed te gaan met de economie, maar dat de trend dat de uitstaande bancaire financiering aan het mkb gedaald is met 2,5% (cijfers DNB), de factoring markt (cijfers FAAN) gedaald is met ruim 25% en de leasing markt (cijfers NVL) met ruim 14% gedaald is, geeft iets anders aan. Het feit dat de externe financiering aan het mkb afgelopen jaar sterk teruggelopen is, is juist een beweging die een tsunami aan vervolgfinancieringsaanvragen doet vermoeden indien de staat straks niet meer (mee-)financiert. .

Alle financiële hulp voor het MKB is welkom en er is echt nog genoeg particulier spaargeld in dit land. Nederland kent een zeer  spaarzame bevolking. Er staan dan ook honderden miljarden geparkeerd op verpieterende spaarrekeningen. Daar kan zeker iets mee gedaan worden, maar dan niet via de banken.

Bij mij gaat dan meer en meer het idee postvatten dat we dit in de richting een fiscaal aangemoedigde belegging in mkb-kredieten, mkb-aandelen en/of mkb-fondsen moeten doen. Met andere woorden: nu onze economie verkeert in een crisis en het voor bedrijven heel moeilijk is om tegen een lage en redelijke rente geld te lenen bij de gesloten loketten van de banken (en gemeenten), moeten we ze snel helpen. Eer het te laat is.

De echte Coronaprik

Financiële injectie Stockfoto - 21087714

Ik stel een financiële injectie voor vanuit Sparend Nederland. Een nieuwe wet moet Nederlandse aandelen en Nederlandse bedrijfskredieten bij de brede Nederlandse bevolking ( en pensioenfondsen..) promoten. Wie direct of indirect leningen verstrekt aan een Nederlands bedrijf, moet die fiscaal kunnen aftrekken of ten minste rekenen op een extra vrijstelling. Ook gezonde bedrijven of ondernemers die zulke (durf-) investeringen doen in andere bedrijven moeten een fiscaal voordeel krijgen via een bijkomend “gunstregime” van minstens tien jaar. Heel wat spaargeld kan zo zijn weg naar de reële economie vinden! Kom maar op met die shot!

N.B.: Gelijktijdig moet deze (nood-) wet vervolgd worden met een “uitloopwet” die volgtijdelijk ook het individueel pensioensparen beter en transparanter regelt en de collectieve Bpf-verplichtstelling versoepelt of beter nog: afschaft. Want met Koolmees aan het roer lopen we met het Pensioenakkoord hopeloos vast.

Je moet tenslotte als burger over je eigen opgebouwde reserves kunnen beschikken. Want juist dit persoonlijke buffervermogen ( i.e. de pensioenspaarpot) van de Nederlander is nog steeds verplicht beklemd en in de handen van de verplichtgestelde pensioenfondsen. Pensioenfondsen die voor 58% nog steeds niet beantwoorden aan de eisen van de AFM ten aanzien van kosten- en beleggingstransparantie… Hef die oudferwetse pensioenslavernij op en geef de mensen de mogelijkheid om met het eigen gereserveerde geld anderen te helpen of zelf hun bedrijf te redden. Want elke failliete ondernemer kost de samenleving meer dan €100.000 !

De DNB

Een centrale rol is weggelegd voor onze monetaire autoriteit, de DNB. Die heeft de laatste jaren, sinds de financiële crisis, al aardig wat aan directe en indirecte financiering gedaan. Het resultaat daarvan is dat vooral de banken daar beter van geworden zijn. Maar de burger heeft weinig aan de huidige nulrente op zijn spaargeld en de complete desinteresse van de banken in de getroffen ondernemers. Dat laatste wordt geïllustreerd door moeilijk toegankelijke mkb- bankafdelingen en het gewoonweg te laat en te weinig meewerkend afwentelen van de vele leningsaanvragen op de rug van de Nieuwe Financiers. Die dan vervolgens voor hun achterliggende en directe funding te weinig kunnen rekenen op de goodwill van de DNB en overheid, want er is nog steeds geen level playing field op de kapitaalmarkt.. Nee, we gaan ook die markt weer over-reguleren. We laten als overheid het flottielje van Ranke, Snelle, Koers-verleggende en Benaderbare Nieuwe Financiers manoeuvreren als een banken-mammoettanker. Vervolgens moeten we allemaal tegelijk aanleggen om te bunkeren, de belastinggeld- en diesel slurpende tankers natuurlijk eerst en dan achter aansluiten als regatta-zeiljacht?

Aanmoedigingsbeleid

Vasthouden aan het bancair financieren van het getroffen MKB kan zelfs het herstel in de kop breken. Door de consumenten juist als een soort veel beter alternatief aan te moedigen om rechtstreeks te investeren in de economie, zal dit ook uiteindelijk duidelijk een boost geven aan de economische wederopbouw.

Een daaraan gekoppeld idee van de VKN is om in dit scenario een speciale, in de wet vastgelegde rol te geven aan de positie van de Coöperatieve Kredietunies als Nieuwe Financier. Men moet ons meer zien, ervaren en erkennen als het meest transparante investerings – en leningsvehikel. Om zodoende nog toegankelijker en nog meer wettelijk begunstigd en gesteund in het mkb te laten investeren. Op een sociale, inclusieve, democratische, gecontroleerde en “not for profit” wijze. Want een kredietunie is het aangewezen model om dit te doen!Vooral kleine en middelgrote bedrijven zullen straks de kredietvraag aanjagen wanneer het economisch herstel inzet. Dat banken aan deze nieuwe leningen hogere risico’s moeten toekennen en hogere buffers moeten aanhouden zal dan juist de animo om geld uit te lenen blokkeren. Kredietunies kunnen dat gat opvullen. Wij houden geen onnodige kapitaalsbuffers aan, want de leden zijn immers onze echte kapitaalsbuffer! Wij verstrekken pas leningen als we het ook aan toezeggingen van de leden binnen hebben of in kas hebben!

Daarnaast zal het straks geen gemakkelijke (politieke) oefening voor het nieuwe kabinet worden om te beslissen welk bedrijf nu strategisch is of niet, welk bedrijf steun krijgt of niet en welke bank zijn buffers mag verlagen of niet.

De rol van de Kredietunies

Kredietunies kunnen daar juist hun rol  meer dan uitstekend vervullen omdat de leden zelf mee investeren in een bedrijf en niet gebonden zijn aan louter kille bedrijfsratio’s alleen. Zij kennen namelijk “de vent in de tent en (sorry) het wijf in het bedrijf” en coachen en oordelen vanuit een heel andere invalshoek dan een ambtenaar of bankmedewerker. “Know your customer” is diepgeworteld in de Kredietunies en niet omdat dit denken in regelgeving moest worden opgelegd zoals bij de commerciële banken!  Als je namelijk je eigen (spaar-) geld investeert in een kredietvragend bedrijf, dan wil je juist de mensen achter en in het bedrijf kennen en wil je juist weten hoe het ze verder vergaat. En loop of rij je misschien een stukje om om juist bij hen je producten of diensten af te nemen.

De vraag naar krediet zal naar verwachting fors stijgen als de vaccinaties, geneesmiddelen en groepsimmuniteit een einde aan de coronapandemie maken en het economisch herstel inzet. De banken zullen echter niet in die vraag gaan voorzien. Ik durf te stellen dat de Kredietunies en de andere Nieuwe Financiers dit in gemeenschappelijkheid schouder aan schouder juist wel kunnen!

Banken zijn geen deel van het probleem geweest, maar ze zijn zeker geen deel van de oplossing.

De Nederlandse banken hadden voor de coronacrisis relatief hoge kapitaal- en liquiditeitsbuffers. Dankzij de overheidssteun aan getroffen mkb-sectoren zijn ze vervolgens ook niet echt in de problemen gekomen. In plaats daarvan hebben ze aanzienlijke bedragen in hun stroppenpotten geschoven. Maar als de verleende betaalpauzes en garantieregelingen geleidelijk worden afgebouwd, zal weldra blijken dat de genomen voorzieningen niet volstaan. Gevolg: hogere risicogewichten om de toekomstige faillissementen te kunnen betalen en dus…. blijft de deur dicht voor nieuwe financieringen.
Daarnaast dienen we ook in ogenschouw te nemen dat de banken ook gedeeltelijk gedwongen worden om zo te handelen. Lagere kapitaalbuffers vertalen zich in een lagere waardering van banken op de beurs en in een lagere rating van kredietbeoordelaars en hierdoor gaan de funding-kosten voor een bank juist omhoog. Ook de bank kent hiermee zijn eigen “credit crunch”.

Alternatieve Staatssteun

Dit is geen openbare  “Lieve Mona-brief” of een “Beste Wopke brief”. Wat ik de overheid echter wel langs deze lange aanloop en langs deze schriftelijke weg wil vragen, is om het begrip “alternatieve staatssteun” wat breder te formuleren richting feitelijke steun aan de Kredietunies en andere Nieuwe Financiers. Daarbij dan ook de opgedane ervaringen van de miljardensteun aan de ABN gaan meenemen en meewegen. Om vervolgens wat meer “out of the (bank-) box” te denken.

Wij krijgen als Kredietunies talloze goed te verdedigen kredietaanvragen, maar moeten ze soms afwijzen omdat de funding even tijdelijk niet mogelijk is. Dit omdat de gemeenschappelijke kas leeg is geraakt door de vele uitstaande leningen. Geef ons bijvoorbeeld de directe of indirecte steun door onze funding van de mkb-kredieten geheel of gedeeltelijk te ondersteunen, laten we dus samen met de staat en andere investeerders co-financieren. Dat scheelt een hoop afwijzingen van kredieten die in de kern een bedrijf weer gezond kunnen maken.

Nu moeten kredietunies namelijk onder hun leden het benodigde geld “ophalen” en ze vragen dit geld 4 tot 5 jaar uit te laten zetten in een lening. Ze krijgen hier vanuit de kredietunie een kleine obligatierente-vergoeding voor, maar kunnen natuurlijk vaak niet meer dan 5 jaar het geld prive uitlenen. Ze willen er dan ook weer na enige tijd over kunnen beschikken.

Geef ons als kredietunies dan de (nieuwe) faciliteit om het na 5 jaar gefaciliteerd “door te rollen” richting een overheidsstimulatiefonds of een bank die het daarna wel aankan en aandurft. Het is dan immers een lening geworden die al vijf jaar keurig loopt en geen achterstanden kent en wellicht zelfs meer zekerheden of een betere prognose kent. Wij nemen daarbinnen als Kredietunies de first lead en laten na de eerste 5 jaar de anderen de lening opvolgen en doorrollen als “de kust veilig is”.

Stimuleer/faciliteer/dwing dan ook institutionele beleggers om dat eveneens te doen en regel een fiscale begunstiging voor het beschikbaar stellen van risicodragend durfkapitaal voor onze kredietgevende en kredietnemende leden en daarmee ook een alternatief voor de individuele particuliere consument die iets meer met zijn spaargeld wil doen.

Subsidieer daarnaast de nieuw op te zetten individuele unies voor hun opstartkosten. Want we kunnen snel en met een nieuw elan de komende coronafinancieringsgolf aan. Met de huidige kredietunies ( nu meer dan 40), maar ook met de in oprichting zijnde kredietunies.

Want de Common Bond van een Kredietunie is sterker dan de Common Denominator van Staatsbanken.

Dat gaat allemaal wellicht geld kosten. Maar zeker vele malen minder dan in het geval van de ABN. Zeker niet de €5.000,- per Nederlands gezin die deze prestigieuze reddingsoperatie heeft gekost. Reken er maar op dat in het geval van een Kredietunie het zeker eerder terugbetaald is, zeker beter heeft gerendeerd voor iedereen en het ons land zeker uit de malaise kan helpen.

Door H.J. Folkers