Lenen van elkaar, leren van elkaar

Stelling: Als we in Nederland ook dezelfde positie zouden innemen als de “Credit Unions” in Amerika, dan hadden we als kredietunies tijdens de coronakredietcrisis nog meer kunnen laten zien van onze sociaal-maatschappelijke relevantie en waren veel meer mkb-ers geholpen.

Kredietunies bestaan namelijk reeds geruime tijd in andere landen en vooral in Amerika kende/kent het een bloei. Al in 1809 werd in de staat Massachusets een wet van kracht die deze financiële instellingen ging reguleren en beschermen. Later volgden nagenoeg alle staten. In 1934 volgde een federale wet met hetzelfde doel voor alle staten van de VS.

Unions zijn in de V.S. echte financiele coöperaties voor particulieren en ondernemingen, in feite met een bancaire invulling. Hun doel is het aanbieden van gunstige spaarmogelijkheden en leenmogelijkheden aan de leden van de coöperatie zonder daarbij naar winst te streven. In Nederland is onze rol als kredietunies beperkt tot het verlenen van bedrijfskredieten. In de V.S. mogen ze nauwelijks andere bestemmingen geven aan de gelden dan de genoemde. Evenmin mogen ze andere gelden aantrekken op de markt dan de spaargelden van de leden. Hun balansstructuur is daardoor simpel en zij zijn daarnaast ook nog eens vrijgesteld van belastingheffing.

Het streven van de kredietunies is dan ook altijd om te komen naar gunstige (relatief hoge) rentes op particuliere spaartegoeden en naar gunstige (relatief lage) rentes op door leden bij de credit union opgenomen kredieten. De Amerikaanse overheid garandeert uiteindelijk via het National Credit Union Share Insurance Fund (NCUSIF) per lid 250.000 dollar van de spaargelden van de leden.

Idee voor Nederland? Laten we eens kijken naar als nadere uitwerking van een uitgebreide tante Agaath-leningsmogelijkheid via kredietunies en als alternatief voor de negatieve spaarrente bij banken!

Crisisbestendig

De Credit unions in de V.S. zijn meestal klein qua balanstotaal en hebben gemiddeld niet meer dan 500 tot 1000 leden. Ter vergelijking: in Nederland ligt dit gemiddeld tussen de 50 en 150 geldgevende leden per individuele kredietunie. Tijdens de storm van de subprime-hypotheekcrisis die in 2007 tot uitbarsting kwam, hebben ze in het algemeen alles dan ook uitstekend doorstaan. Dat kwam ook mede omdat uitzettingen buiten de kredietverlening aan de leden in hoge mate verboden was en er geen riskante beleggingen werden aangehouden door de kredietunies, waarop juist gevestigde banken toentertijd veel geld hebben verloren.

CommonBond Jobs and Company Culture

Onderlinge band/Common bond

Alleen leden kunnen sparen en/of krediet opnemen bij de credit union in de V.S. Het lidmaatschap is gebonden aan een ‘common bond’. Dit houdt in dat er een bepaalde sociale band tussen de leden moet bestaan, bijvoorbeeld behorend tot een bepaalde beroepsgroep, branche, een religie, gender, etniciteit, een groep schoolgangers of wonend in een bepaalde regio. Ook in Nederland werken we op dezelfde manier.

In de VS zijn 94 miljoen inwoners lid van een credit union. Dat is 30 procent van de bevolking. In Ierland is dit zelfs 70 procent. De meeste credit unions zijn qua balanstotaal klein ten opzichte van gevestigde banken; een minderheid is wat groter, maar benadert toch niet de grootte van de gevestigde banken. De banken in de V.S. zijn weinig gelukkig met de groei van de credit unions. Zij zien in hun aanwezigheid in het financiele bestel ze meer als concurrenten die door de overheid onterecht worden beschermd. In Nederland groeien we sterk als kredietunies, echter een vergelijkbare positie zoals de credit unions in de V.S. innemen hebben we nog niet bereikt.

Structuur

Het bestuur van de credit unions en kredietunies is geregeld volgens het strikt ‘democratische’ beginsel van “one-man-one vote” ongeacht de hoogte van de spaartegoeden en/of de opgenomen kredietgelden. Dat we inmiddels in Nederland onze plek hebben veroverd tussen de nieuwe financiële instellingen/ non bancaire financiers is duidelijk. Onze onderscheidende en alternatieve wijze van (stapel-)financieren is steeds bekender aan het worden bij het mkb in Nederland en onze groei tijdens de coronacrisis in 2020 is hierin dan ook exemplarisch. In de jaren tachtig tekende zich al de eenzijdigheid van het aanbod van krediet via de grootbanken af en de huidige rol van de (staats-) banken is juist actueler door de verzwakte situatie van banken na de crisis in 2007 en de huidige coronacrisis.

Originele klok prijkt weer op voormalige Boerenleenbank in Ruurlo |  Berkelland | gelderlander.nl

Verandering

Nu de banken tijdens de coronacrisis – met al haar (bijna-) faillissementen, aanvragen voor achtergesteld geld en het omkatten van bestaande leningen- haar “systematisch slechte gesteldheid” heeft getoond, is het tijd voor een verbeterde non bancaire dienstverlening aan het mkb. Behalve het probleem van een beperkt aanbod van financieringsmiddelen komt nu ook het relatiebankieren – zoals met name kredietunies dit doen – steeds beter uit de verf. Tijdens de coronacrisis werd dan ook volledig duidelijk dat het relatiebankieren door de banken volledig is losgelaten voor kredieten onder de €1 Mio en ze zich niet van hun taak hebben gekweten op het gebied van het verstrekken van staatsgegarandeeerde KKC’s en BMKB-c kredieten.

Kredietunies in Nederland zijn financiële coöperaties die het bankbedrijf uitoefenen alleen ten behoeve van ondernemers. De diensten voor particulieren zijn niet voorbehouden aan kredietunies. Kredietunies financieren zichzelf met aangetrokken gelden van kredietgevende ondernemers, (regionale- en nationale-) overheidsfondsen, institutionals en family offices en genieten inkomsten uit rente op de door hen uitgezette kredieten. De gemaakte winst komt weer direct toe aan de leden.

Waarom kredietunies de financiering van kleine bedrijven kunnen verlichten  - Me Judice

De belangrijkste motieven voor de verdere uitbouw van het bestaande netwerk van Nederlandse kredietunies

  1. Terugbrengen van de bank om de hoek: de burenleenbank;
  2. Sociaal-maatschappelijk ondernemen en lenen mogelijk maken
  3. Hechter samenwerken met het ondernemersloket van de gemeenten
  4. Hechter samenwerken met de Regionale Investeringsmaatschappijen
  5. Door het verstrekken van achtergestelde leningen het co-financieren met de banken mogelijk maken, waardoor leningen eerder binnen het mkb verstrekt worden door de combinatie bank-kredietunie
  6. Coaching voor ondernemers als verplichte package leveren binnen een ( gestapelde) lening
  7. Schuldhulpverlening bieden i.s.m. coaching
  8. Subsidie-aanvragen gezamenlijk met ondernemers opstellen en uiteindelijke acceptatie vergemakkelijken
  9. Hogere spaar(obligatie-)rentes op door leden toevertrouwde gelden bieden vs sparen bij de bank
  10. Het fungeren als trusted third party bij toekomstig fiscaal gefaciliteerde Tante Agaath/Winwin leningen voor het mkb

Een algemeen toegevoegd motief is uiteraard dat via Kredietunies het herstel van relatiebankieren mogelijk wordt gemaakt, inclusief een herstel van het sociale weefsel. Nederland kent nu namelijk nog steeds een te sterk geconcentreerde bankmarkt, met een zekere overaccentuering van het transactiebankieren. Je kunt dan ook kredietunies zien als banken die juist tegenwicht willen bieden door kredieten te verstrekken waarbij met name de onderlinge relatie belangrijk is. Naast financiële kengetallen wordt daardoor ook meer ‘zachte’ informatie verwerkt over de geldnemer, zoals de perceptie van het ondernemerschap en de positie van de ondernemer binnen de (beroeps of sectorale-) gemeenschap.

We weten inmiddels uit onze jarenlange VSK- ervaring als brancheorganisatie dat juist met het opzetten van kredietunies vooral de kleine bedrijven profiteren. Als namelijk concentratiebewegingen in de banksector gepaard gaan met nieuwe kredietunies, dan wordt er een gat in de dienstverlening opgevuld . Dat merkten we vooral in ons “kanteljaar” 2020.

Dat wil niet zeggen dat dergelijke unies dan maar zo snel en massaal mogelijk zouden moeten worden opgericht. De overheid in de V.S. maakte ooit een afweging tussen enerzijds het verbeteren van de financieringsmogelijkheden van het midden- en kleinbedrijf en anderzijds het scheppen van belastingvoordelen aan kredietunies. Het antwoord is dan ook mede aan de Nederlandse overheid of ze kredietunies verder willen ondersteunen. De Nederlandse (staats-) banken zullen zich waarschijnlijk verzetten tegen een geheel of gedeeltelijke fiscale vrijstelling als kredietunies met hulp van de overheid kredieten mogen verlenen. Maar ondersteuning van en overleg met de overheid is zeker gewenst!

PERSBERICHT: De Vereniging Samenwerkende kredietunies tekent drie  samenwerkingsovereenkomsten. - Samenwerkende Kredietunies

Invoering van kredietunies vergroot het aanbod van mkb-financieringen en kan gezien worden als een concurrent voor bestaande banken, maar kan ook evengoed worden omarmd door banken om de kredietunies als vaste stapelfinancieringspartij te zien.

In de VS bijvoorbeeld is het marktaandeel van credit unions weliswaar beperkt, maar is toch een constante 6% van het gezamenlijke balanstotaal en zelfs 10% van de spaarmarkt.

Samen eens praten over het opzetten van een Burenleenbank?